W Sokołowie Podlaskim, przy ulicy Lipowej 64, mieści się prywatne Muzeum-Skansen Ziemi Sokołowskiej – miejsce stworzone pasją jednego człowieka, który postanowił nie czekać na samorządowe inicjatywy i sam zabrał się za ratowanie pamięci o regionie. Marian Pietrzak, lokalny regionalista i autor pięciu książek o historii tych ziem, od 1999 roku budował na swojej posesji muzeum, które dziś liczy ponad 800 eksponatów. To nie jest sterylna instytucja z gablotami i zakazem dotykania – to żywe miejsce, gdzie właściciel osobiście oprowadza gości i dzieli się historiami, które sam przez lata zbierał.
- Osobiste oprowadzanie przez pasjonata
- Bogata kolekcja regionalnych eksponatów
- Unikalne ślady żydowskiej historii
- Autentyczne narzędzia i przedmioty codziennego użytku
- Piękne otoczenie i klimat dawnej wsi
Historia powstania muzeum-skansenu
Decyzja o stworzeniu prywatnego muzeum padła pod koniec lat 90., gdy Pietrzak zauważył, że okoliczne miasta od lat mają swoje izby regionalne, a w Sokołowie wciąż tylko się o tym mówi. Stojący na jego podwórku budynek gospodarczy przestał mieścić zebrane przez lata przedmioty, a ofiary od mieszkańców wciąż przybywały. W 1999 roku ruszyła budowa domku, który miał stać się siedzibą muzeum.
Pietrzak nie działał sam – wspierała go żona Jadwiga, a sympatycy jego pasji, widząc że muzeum naprawdę powstaje, zaczęli dostarczać kolejne cenne eksponaty. Na zdobycie niektórych właściciel musiał poświęcić sporo czasu, penetrując okoliczne wsie i skupując od ludzi przedmioty, które dla wielu były już tylko zbędnym gratami. Dziś to jedna z najbogatszych prywatnych kolekcji regionalnych na wschodnim Mazowszu.
Marian Pietrzak jest autorem pięciu książek poświęconych historii Sokołowa, powiatu i całej ziemi sokołowskiej. Swoją wiedzą dzieli się nie tylko w publikacjach, ale przede wszystkim podczas osobistych oprowadzania po muzeum.
Co zobaczysz w muzeum
Kolekcja odzwierciedla przede wszystkim rolniczy charakter regionu. Przeważają elementy wyposażenia obejść wiejskich – zarówno szlacheckich, jak i włościańskich. Są tu narzędzia używane przez dawnych kowali, rymarzy, snycerzy i rolników. Można zobaczyć stary magiel, warsztat tkacki, ozdobne kufry, żelazka, moździerze, świeczniki.
Specjalnie wybudowane wiaty chronią największe eksponaty – dawne konne pojazdy, bryczki i wozy. Na terenie skansenu stoi też zbudowany w pomniejszeniu wiatrak, choć wszystkie pozostałe przedmioty to autentyki.
Osobną część kolekcji stanowią militaria – pozostałości po wojennej historii tych ziem. Broń, mundury, dokumenty przypominają o burzliwych dziejach regionu. Nie brakuje też eksponatów ukazujących wielonarodowościowy charakter przedwojennego Sokołowa.
Ślady żydowskiego Sokołowa
Szczególnie cenny jest zbiór związany z historią sokołowskiej gminy żydowskiej. W muzeum zgromadzono niepowtarzalną kolekcję kamieni nagrobnych (stelli) z żydowskiego cmentarza, stellę z grobu rabina, zasłonę z synagogi, świeczniki, samowar oraz dokumenty i przedmioty codziennego użytku z getta.
Te eksponaty mają ogromne znaczenie historyczne – są namacalnym świadectwem życia społeczności, która stanowiła znaczną część przedwojennej populacji miasta i została wymordowana podczas II wojny światowej.
Wśród unikatów w kolekcji znajduje się oryginalny sztandar cechu krawieckiego, dzwonek obrzędowy pochodzący z cerkwi unickiej oraz olbrzymi meteoryt.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum-Skansen Ziemi Sokołowskiej to propozycja przede wszystkim dla miłośników historii regionalnej i etnografii. Osoby zainteresowane życiem dawnej wsi podlaskiej, rzemiosłem i codziennością sprzed wieku znajdą tu prawdziwą kopalnię wiedzy. Warto przyjść tu też z dziećmi – autentyczne przedmioty, które można zobaczyć z bliska, robią większe wrażenie niż ilustracje w podręcznikach.
To również miejsce dla tych, którzy szukają śladów wielokulturowej historii regionu – judaików i dokumentów związanych z życiem żydowskim nie zobaczysz w wielu innych miejscach na Podlasiu.
Największą wartością wizyty są jednak opowieści samego właściciela. Marian Pietrzak, znany regionalista, który całe życie poświęcił na wyszukiwanie śladów i dokumentów życia dawnego Sokołowa, osobiście oprowadza zwiedzających. Jego gawędy o historii poszczególnych eksponatów i regionu sprawiają, że wizyta staje się czymś więcej niż tylko oglądaniem starych przedmiotów.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Adres: ul. Lipowa 64, 08-300 Sokołów Podlaski
Telefon: 025 781 2 466
Ceny: Wstęp do muzeum jest bezpłatny – to wyjątkowa cecha tego miejsca. Właściciel prowadzi je społecznie, bez komercyjnych celów.
Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne codziennie, jednak ze względu na prywatny charakter miejsca warto wcześniej umówić się telefonicznie na wizytę. Oprowadzanie prowadzi właściciel wraz z żoną, więc ich dostępność może być różna.
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie kolekcji i wysłuchanie opowieści warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin.
Dojazd: Sokołów Podlaski leży około 80 km na wschód od Warszawy. Samochodem z Warszawy dojedziesz tu drogą krajową nr 2 w kierunku Białej Podlaskiej (około godziny jazdy). Ulica Lipowa znajduje się w zachodniej części miasta. Muzeum mieści się na prywatnej posesji właściciela.
Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostępne są połączenia autobusowe i kolejowe z Warszawy do Sokołowa Podlaskiego. Z centrum miasta do muzeum można dojść pieszo (około 15-20 minut) lub dojechać lokalnym transportem.
Muzeum WGL w Sokołowskim Ośrodku Kultury
Warto wiedzieć, że w Sokołowie Podlaskim działa również inne muzeum – Muzeum Wielkiego Gościńca Litewskiego, które powstało w 2019 roku w Sokołowskim Ośrodku Kultury. To nowoczesna placówka z eksponatami multimedialnymi poświęcona historii szlaku handlowego łączącego Warszawę z Wilnem. Tam zobaczysz stroje podlaskie na manekinach, stanowiska dotykowe z informacjami o WGL oraz punkt informacji turystyczno-kulturalnej.
Oba muzea uzupełniają się – jedno pokazuje region przez pryzmat codziennego życia i przedmiotów materialnych, drugie koncentruje się na historii szlaku komunikacyjnego, który przez wieki kształtował rozwój miasta.