W Nowej Suchej, niewielkiej wsi w powiecie węgrowskim, stoi jeden z najcenniejszych drewnianych dworów na Mazowszu. Modrzewiowy budynek z 1743 roku to serce prywatnego skansenu, który od ponad 30 lat gromadzi przykłady tradycyjnego budownictwa z regionu siedleckiego. Miejsce powstało z pasji i determinacji – małżeństwo Kwiatkowskich kupiło zniszczoną ruinę w czasach PRL-u i przez lata przywracało jej dawny blask.
Dziś na dziesięciu hektarach można zobaczyć nie tylko odrestaurowany dwór, ale także chłopskie chaty, oficyny, stajnie i dzwonnicę. To nie jest typowe muzeum z wypolerowanymi eksponatami za szybą.
- autentyczny drewniany dwór z XVIII wieku
- pięknie odrestaurowany skansen
- unikalne obiekty regionalnej architektury
- malownicze tereny do spacerów
- fascynująca historia rodziny Cieszkowskich
Historia dworu Cieszkowskich
Dwór powstał z inicjatywy Ignacego Cieszkowskiego, kasztelana liwskiego. W 1743 roku stanął na fundamencie z ceglanej podmurówki, zbudowany z modrzewiowych bali łączonych na zrąb i oszalowanych. Barokowy, parterowy, z charakterystycznymi alkierzami w narożach od strony frontu. Całość przykrywa wysoki dach kryty struganym gontem – typowym dla Podlasia.
Sto lat później, w 1843 roku, dwór zyskał nowy element. Dobudowano trzyarkadowy portyk z trójkątnym tympanonem, w którym namalowano herb Dołęga. Na fryzie poniżej widnieje łaciński napis: „Sub veteri tectu sed parentali” – „Pod starym dachem, lecz rodzicielskim”. To właśnie ten klasycystyczny portyk nadaje budynkowi szczególny charakter, łącząc barokową formę z późniejszymi elementami.
Dwór w Suchej gościł króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1787 roku oraz Zygmunta Krasińskiego, który przyjaźnił się z Augustem Cieszkowskim – znanym filozofem i ekonomistą urodzonym tu w 1814 roku.
Majątek przez niemal 300 lat pozostawał w rękach rodziny Cieszkowskich aż do 1944 roku. Ostatnim właścicielem był Felicjan Dembiński-Cieszkowski, profesor Akademii Rolniczej w Poznaniu.
Od ruiny do muzeum
W 1988 roku Maria i Marek Kwiatkowscy – on były wieloletni dyrektor warszawskich Łazienek – kupili zniszczony dwór. Budynek wymagał gruntownej renowacji. Otrzymał nowy dach, stolarkę okienną i drzwiową, choć część oryginalnych elementów udało się zachować. W miarę możliwości zachowano także drewniane podłogi.
Prace trwały kilka lat. 14 października 1993 roku, dokładnie w 250. rocznicę istnienia dworu, obiekt otwarto dla zwiedzających. Zachowano wnętrza zbliżone do oryginalnych – dwutraktowy układ z sienią od frontu i salonem od ogrodu. Dodano jedynie boczne korytarze wychodzące z sieni.
Wokół dworu zachował się ogród ze starym drzewostanem oraz budynek XIX-wiecznej oficyny, która wcześniej służyła jako leśniczówka. To dobry punkt wyjścia do spaceru po całym terenie skansenu.
Co zobaczysz na terenie skansenu
Na miejscu dawnych zabudowań gospodarczych folwarku powstał skansen budownictwa drewnianego. Przeniesiono tu charakterystyczne dla regionu siedleckiego obiekty, które w swoich pierwotnych lokalizacjach nie przetrwałyby.
Z Siedlec sprowadzono dworek miejski z połowy XIX wieku wraz z budynkami gospodarczymi. Oprócz tego na terenie muzeum stoją: lodownia, stajnia, drewniana dzwonnica i kapliczka. Są też chłopskie chaty pokazujące, jak wyglądało życie na wsi w minionych wiekach.
Skansen w Nowej Suchej często służy jako plener filmowy. Kręcono tu sceny do „Pana Tadeusza”, „Anny Kareniny”, „Bitwy Warszawskiej”, „Szatana z siódmej klasy” czy serialu „Boża Podszewka”. Niektóre dekoracje filmowe – studnia, altanka, brama z „Ślubów Panieńskich” – pozostały na stałe.
Dwór otacza ogród z wysokimi drzewami. Nowa Sucha leży malowniczo w sąsiedztwie lasu, stawów i rzeczki Kostrzyń. W okolicy znajduje się też unikatowa modrzewiowa aleja – rzadkość w tej części Polski.
Dla kogo to miejsce
Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników drewnianej architektury i historii regionalnej. To nie jest atrakcja na szybkie „wbiec i zrobić zdjęcie”. Warto przeznaczyć co najmniej godzinę, a lepiej dwie, żeby spokojnie obejrzeć wnętrza dworu i pozostałe budynki.
Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, choć nie ma tutaj interaktywnych zabaw czy placu zabaw. Dzieci zainteresowane historią docenią możliwość zobaczenia, jak wyglądały dawne domy i narzędzia. Spacer po terenie skansenu to przyjemna aktywność na świeżym powietrzu.
Fani polskiego kina mogą rozpoznać lokacje z ulubionych filmów. Dla fotografów to gratka – autentyczna drewniana architektura w otoczeniu zieleni.
Informacje praktyczne – ceny i godziny otwarcia
Muzeum jest czynne według następującego harmonogramu:
- Wtorek–piątek: 11:00–15:00 (zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym)
- Sobota, niedziela i święta: 11:00–17:00 (zwiedzanie bez konieczności uzgodnienia)
- Poniedziałki: nieczynne
W sezonie zimowym, od grudnia do końca marca, muzeum przyjmuje zwiedzających tylko po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Warto zadzwonić pod numer 604 095 147 i ustalić termin wizyty.
Płatność tylko gotówką – nie ma możliwości płacenia kartą, więc trzeba o tym pamiętać przed przyjazdem.
Jak dojechać do Nowej Suchej
Nowa Sucha leży w powiecie węgrowskim, około 4 kilometry na wschód od Grębkowa. Z Warszawy to około 90 kilometrów – niecałe dwie godziny jazdy samochodem. Trzeba jechać w kierunku Siedlec, a następnie skręcić w stronę Grębkowa.
Dojazd komunikacją publiczną jest utrudniony. Najbliższa większa miejscowość z połączeniami autobusowymi to Grębków, stamtąd pozostają jeszcze 4 kilometry do pokonania. Najwygodniej przyjechać własnym autem.
Wieś położona jest malowniczo – w sąsiedztwie rozległego kompleksu stawów i lasów. Sama droga może być przyjemnym elementem wycieczki, zwłaszcza dla osób lubiących mazowieckie krajobrazy.
Adres: Nowa Sucha, 07-110 Grębków
Telefon: +48 604 095 147
Strona internetowa: sucha.podlasie.pl